ΟΙ ΑΝΔΡΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΚΡΗΤΙΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ

 
ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΑΝΔΡΙΚΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΦΟΡΕΣΙΩΝ
 
Στην Κρήτη δεν υπάρχει μια μόνο ανδρική παραδοσιακή φορεσιά για τους άνδρες, αλλά δυο, αυτή με την κυλόττα ή κρητικά (γ)κιλότα και αυτή με τη βράκα, που η κάθε μία από αυτές έχει τα δικά της πρότυπα, τη δική της ιστορία και το δικό της κουστούμι, δηλαδή σύνολο επί μέρους ενδυμάτων.
 
1 resize
       
andrikh foresia       
 
ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΙΕΣ ΚΡΗΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ
 

ΤΑ ΕΙΔΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΕΙΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΩΝ ΦΟΡΕΣΙΩΝ

 

sfakiani

 

sakofoystano

anogiani

ΤΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΕΝΔΥΜΑΤΑ

i gunaikeia foresia tis kritisΤα επιμέρους ενδύματα όλων των γυναικείων κρητικών παραδοσιακών φο- ρεσιών είναι τα εξής:
1. Η φούστα, που είναι δυο λογιών η μακρά και η κοντή. Η μακρά φτάνει έως τις φτέρνες (ποδήρης) και η κοντή φτάνει έως το μέσο της κνήμης . Η μακρά φοριέται με κοντοβράκι (κυλόττα) και η κοντή με παντελόνα ή άλλως γυναικεία βράκα. Η κρητική φούστα γίνεται από ανοιχτόχρωμα ύφασμα (βυσσινή ή ροζ κλπ) και στο κάτω μέρος έχει φάσα από δυο φαρδιά χρυσαφένια σιρίτια. Υπάρχουν επίσης πιέτες και φραμπαλάδες. Η φορεσιά με φούστα έχει ως πρότυπο της τη γυναικεία μινωική ενδυμασία, όπως μπορεί να διαπιστώσει ο καθένας μας ρίχνοντας μια ματιά στις τοιχογραφίες και τα ειδώλια της Κνωσού, της Θήρας κλπ. (Περισσότερα βλέπε: «Η Μινωική Ενδυμασία και η ιστορία της ενδυμασίας», Α.Γ. Κρασανάκη).
2. Η γυναικεία βράκα ή άλλως πατελόνα. Η κρητική γυναικεία βράκα, που παλιά γινόταν από λευκό δίμιτο ύφασμα ή από μπόλια μεταξένια κ.α., διαφέρει της ανδρικής. Η ανδρική βράκα έχει μεγάλη φουφούλα και σκέλη εφαρμοστά, επειδή μπαίνουν μέσα στα στιβάνια. Η γυναικεία βράκα είναι όπως το παντελόνι, μόνο που η γυναικεία βράκα δεν έχει άνοιγμα στα σκέλη, επειδή οι γυναίκες δεν ουρούν όρθιες. Η γυναικεία βράκα τύπου παντελόνα έχει τις ρίζες της στις αναξυρίδες που φορούσαν οι αμαζόνες στην αρχαία Ελλάδα. Στο επάνω μέρος της βρά- κας και γύρω-γύρω από το στόμιό της υπάρχει η καλούμενη τσικουργιάστρα απ’ όπου περνά το τσικούρι, μια χοντρή μπαμπακερή ταινία, με το οποίο στερεώνετε-κρατείται η βράκα στη μέση του σώματος. Τα μπατσάκια της γυναικείας βράκας φτάνουν έως τους αστραγάλους (εκεί συνήθως δένεται σουφρωτά).
3. Η γυναικεία πουκαμίσα, η οποία γίνεται από άσπρο πανί του αργαστη- ριού ή από μεταξωτή ή μπαμπακερή μπόλια κ.α.. Τα μανίκια της μπορεί να είναι είτε στενά είτε φαρδιά (φαρδομάνικα) είτε κοντά έως τους αγκώνες είτε μακριά και στις άκρες και να υπάρχουν πλούσια κεντήματα (πλουμιά) ή προσραπτόμενη δαντέλα. Έχει τραχηλιά με άνοιγμα έως το στέρνο, που κουμπώνεται στο πάνω μέρος με θελιά.

4. Ο στηθόδεσμος ή άλλως μπούστος και το προστήθιο. Ο μπούστος, που παλιά κατασκευάζονταν από δίμιτο ύφασμα τ’ αργαστηριού, είναι ένα γυναικείο αμάνικο περικόρμιο ως το γελέκο, που καλύπτει το θώρακα-στήθος και συνάμα διαθέτει θήκες για τους μαστούς(από την ιταλική λέξη busto < λατινική bustum, το ένδυμα που έχει σχήμα όπως το γράμμα Β), το οποίο κουμπώνει κάτω από τα στήθη. Προστήθιο λέγεται το αραχνοΰφαντο ύφασμα που καλύπτει το περίσσευμα του ανοίγματος της τραχηλιάς του μπούστου, όπως μας πληροφορεί Κονδυλάκης στον Πατούχα. Προστήθιο φορά και η καλούμενη «Παρισιάνα» της Κνωσού, το οποίο στηρίζεται με κορδόνια στο λαιμό. Σήμερα οι γυναίκες αντί για μπούστο χρησιμοποιούν τον καλούμενο στηθόδεσμο, που στα γαλλικά λέγεται soutien-gorge (= Καταγραφή 5υποστήριξη στήθους). Το σημερινό σουτιέν, καθώς και το σημερινό μπούστο προέρχονται από τη μινωική Κρήτη, βλέπε π.χ. τα ειδώλια της Κνωσού που αποκαλούνται «lady of sport», «θεά των όφεων» κ.α. Απλά στη μινωική Κρήτη το σουτιέν ενσωματώνονταν στο ζακέτο ή στο μπούστο και συνάμα άφηνε ακάλυπτες τις ρόγες των μαστών.
5. Το κοντόχι ή άλλως κοντογούνι ή ζιπούνι και ο σάκος. Ο σάκος είναι λεπτή και μακρά ζακέτα (δηλαδή φτάνει πιο κάτω από τη μέση), που συνήθως κατασκευάζεται από ίδιο ύφασμα με αυτό της φούστας. Κεντιέται με ωραία σχέδια, όμως όχι με χρυσές κλωστές. Το ζιπούνι είναι κατασκευάζεται από διαφορετικό ύφασμα από αυτό της φούστας, και συγκεκριμένα από τσόχα (παλαιότερα και από γούνα ή βελούδο). Το ζιπούνι,που είναι όπως το ανδρικό μεϊτάνι (στους άνδρες λέμε μεϊτάνι και στις γυναίκες ζιπούνι). Το ζιπούνι, που ελληνικά λέγεται κοντόχι (= κοντός χιτών, αυτό επειδή φτάνει έως τη μέση και όχι πιο κάτω) ή κοντογούνι (αν είναι από γούνα ή βελούδο), αφενός γίνεται από βαθύ μπλε τσόχα ή βελούδο ή γούνα και αφετέρου είναι μανικωτός «κοντός χιτών» > κοντόχι ή «κοντή γούνα> κοντογούνι». Τα μανίκια μπορεί να είναι και αποσπώμενα. Το ζιπούνι μπροστά είναι με άνοιγμα σε σχήμα V και κλείνει στο κάτω μέρος του σε ένα σημείο. Είναι ένδυμα όπως το μπουφάν και το μανικωτό τσάκετ. Διακοσμείται με πολλά κεντήματα, τα καλούμενα πλουμιά, και με χρυσές κλωστές εξ ου και χρυσοζίπουνο ή χρυσοποίκιλτο. Τέτοιο ένδυμα υπήρχε και στη μινωική Κρήτη (βλέπε π.χ. τις τοιχογραφίες στη σαρκοφάγο Αγ. Τριάδας, το ζευγάρι στη μινωική στάμνα από Αφρατί κ.α. στο Μουσείο Ηρακλείου κ.α ).foresia1
6. Η κούδα ή η σάρτζα, τα οποία είναι ρούχα επιβλήματα, δηλαδή διακοσμητικά. Η κούδα είναι ένα κεντητό ιμάτιο (πάνα), που δένεται στη μέση και με χάρη κρεμιέται πίσω ως η ουρά (λατινικά coda = ουρά) απ΄όπου βγήκε και η ονομασία της. Κάτι σχετικό είναι και η σαρτζα. Δηλαδή είναι και αυτή ένα μεγάλο και με χρωματιστές λουρίδες (με πιο μεγάλη την κόκκινη) πανί (ιμάτιο), που δένεται στη μέση και πέφτει κάτω από την αριστερή γομφική μεριά ως ουρά. Η λέξη σάρτζα, δηλώνει είδος υφάσματος, της κοινής μάλλινης τσόχας και το όνομά του υφάσματο αυτού προήλθε από το αραβικό εμιράτο Σάρτζα ή Σάρικα, όπου κατασκεύαζαν τέτοια υφάσματα. Η κούδα και η σάρτζα φοριόταν από Έλληνες και Ενετούς επί Ενετοκρατίας, όπως προκύπτει από τις φορεσιές στις γκραβούρες των παραστάσεων στο επτανησιακό χειρόγραφο του Ερωτόκριτου (είναι του 1710 μ.Χ. και φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο στο Λονδίνο με τον κωδικό Harley 5644 ) κ.α.
7. Η ποδιά, η οποία συνήθως γίνεται από λευκό υφαντό, είναι κροσσωτή και κεντημένη από πολλά χρώματα, τα καλούμενα “πλουμιά” Δένεται με τα καλούμενα βαστάγια γύρω από τη μέση γυρίζοντας μπροστά το δέσιμο. Ίδιες σχεδόν ποδιές φορούσαν και οι Μινωίτισες. Απλά οι μινωικές ενίοτε ήταν διπλές, δηλαδή είχαν ποδιά και από το πίσω μέρος τους σώματος.
foresia28. Η ζώνη , η οποία είναι μάλλινη, χρώματος βυσσινή ή κόκκινη, υφαντή, πλατιά, με μεγάλο μήκος και τυλίγεται στη μέση, όπως και η ανδρική. Σε μια δίπλα της ζώνης μπαίνει μικρό κρητικό μαχαίρι ασημένιο, με ασημένια αλυσίδα καρφιτσωμένη στον ώμο. Ίδιες ζώνες υπήρχαν επί μινωικής εποχής, όπως προκύπτει από τα ανδρικά και γυναικεία ειδώλια που έχουν βρεθεί στην Κνωσό,..
9. Ο γυναικείος κεφαλόδεσμος, που είναι δυο ειδών, τετράγωνος και ως ταινία. Ο τετράγωνος λέγεται μαντήλι και το άλλο γάζα ή μπόλια. Το μαντήλι, αφού πρώτα διπλωθεί διαγωνίως σε σχήμα τριγώνου , μπαίνει πάνω από τα μαλλιά με την ορθή γωνία που σχηματίστηκε προς τα πίσω και στη συνέχεια οι δυο άκρες που σχηματίζονται δένονται σταυρωτά είτε κάτω από το λαιμό είτε πίσω από το λαιμό είτε πάνω στο μέτωπο. Μπορεί να μένει και άδετο στερεωμένο με τσιμπιδάκια στα μαλλιά. Η γάζα και η μπόλια , που διαφέρουν μόνο στην ποιότητα του υφάσματος, η μια είναι από το καλούμενο ύφασμα γάζα και η άλλη από μπόλια, μπαίνει με διαφορετικό δέσιμο. Καλύπτει-ζώνει το κεφάλι, όμως οι άκρες του κρεμιούνται και δένονται στο κάτω μέρος. Οι γυναικείοι κεφαλόδεσμοι έχουν χρώμα αφενός ανάλογα με το συνδυασμό των χρωμάτων των άλλων ενδυμάτων και αφετέρου ανάλογα με το αν έχουμε πένθος ή χαρά, νέα ή γριά γυναίκα. Τα νεανικά μαντήλια είναι ανοιχτόχρωμο και συνήθως ρουμπινί ή κόκκινο και με κίτρινα κρόσσια (παλιά στα κρόσσια κρεμιούνταν μικρά νομίσματα), ενώ τα γεροντικά σκούρα. Στην ύπαιθρο φοριούνται λευκά μαντήλια, επειδή το λευκό χρώμα είναι αντηλιακό. Μαντήλι στο κεφάλι φορούσαν οι Κρητικές ήδη επί Βυζαντινών και Ενετών.«Γάζα» λέγεται αφενός η λευκή ταινία που χρησιμοποιείται ως αποστειρωμένη ταινία, επίδεσμος των τραυμάτων και αφετέρου ο λευκός γυναικείος κεφαλόδεσμος που είναι ως ταινία και κατασκευασμένος από ένα ύφασμα που καλούνταν «γάζα», επειδή κατασκευάζονταν στην πόλη Γάζα: «η μεταξωτή γάζα η αστροποίκιλτη, που περιέβαλλε την ξανθήν της κόμην» (Ι. Κονδυλάκης, Πατούχας).«Μπόλια» ή «μπολίδα» λέγεται ο γυναικείος κεφαλόδεσμος που είναι αφενός ως αταινία και αφετέρου κατασκευασμένος από το καλούμενο ύφασμα μπόλια: "πέταξε τη μαύρη μπολίδα, χύθηκαν τα κατάξανθα μαλλιά στην πλάτη" (Ν,Καζαντζάκης, Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται).«περιτυλίσσουν δε την κεφαλήν με λευκόν μακρύ πανίον (βαμβακερόν, με- ταξωτόν) μπόλια ονοραζόμενον, του όποιου μία άκρα κρέμαται όπισθεν, και φθάνει έως εις τας κνήμας, η δε άλλη διερχομένη μεταξύ των μαστών τίθεται υπό την αριστεράν μασχάλην» (Μ. Χουρμουζης–Βυζάντιος, «Κρητικά», 1842)
10. Τα παπούτσια και οι γυναικείες κάλτσες. Τα παπούτσια είναι τύπου γόβας και συνήθως μαύρου ή καφέ χρώματος. Οι κάλτσες, που φτάνουν έως το μέσο της κνήμης, είναι πλεκτές και λευκού χρώματος. Στο πένθος τα παπούτσια και οι κάλτσες είναι μαύρου χρώματος.
11. Το κρητικό γυναικείο μαχαίρι, που είναι πιο μικρό από το ανδρικό και τοποθετείται στη ζώνη , όπως και στην ανδρική ενδυμασία. Ωστόσο τελευταία αυτό δε συνηθίζεται.

ΚΡΗΤΙΚΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑ - ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΕΣ ΦΟΡΕΣΙΕΣ

Καταγραφή 6 Καταγραφή 7 Καταγραφή 8  Καταγραφή 9

Καταγραφή 10  Καταγραφή 11  Καταγραφή 12  Καταγραφή 13